O życiu pierw­szych chrześcijan

Pisząc o życiu pierw­szych chrze­ści­jan nie chce­my jedy­nie opi­sać ich spo­so­bu życia i prze­ko­nań. Przede wszyst­kim pra­gnie­my, aby ten tekst stał się zapro­sze­niem do reflek­sji nad pyta­niem, dla­cze­go pierw­si chrze­ści­ja­nie żyli w taki wła­śnie sposób.

1. Dla­cze­go pisze­my o pierw­szych chrześcijanach

Dziś czę­sto moż­na spo­tkać się z opi­nią, że w obec­nych warun­kach nie da się już żyć jako chrze­ści­ja­nin tak jak wte­dy, lub że wie­rzą­cy we wcze­snym Koście­le tak inten­syw­nie dzie­li­li ze sobą życie jedy­nie, dopó­ki nie wygasł ich począt­ko­wy entu­zjazm. Chcie­li­by­śmy wyka­zać, że życie pierw­szych chrze­ści­jan było urze­czy­wist­nie­niem i kon­ty­nu­acją tego, cze­go ucznio­wie Jezu­sa doświad­czy­li będąc razem ze swym Mistrzem. Zro­zu­mie­li oni, że Jego poświę­ce­nie jest wzo­rem wszel­kiej praw­dzi­wej służ­by Bogu i że naśla­do­wać Go ozna­cza wła­śnie to: goto­wość – tak jak Jezus – poświę­cić całe swo­je życie Bogu, bra­ciom i sio­strom w wie­rze oraz budo­wa­niu Kró­le­stwa Boże­go, cokol­wiek by to mia­ło dla nich ozna­czać. Na tym pole­ga­ło naśla­do­wa­nie Jezu­sa wte­dy i tak­że dzi­siaj nie może być inaczej.

Dzi­siej­sze „nie­dziel­ne chrze­ści­jań­stwo”, przy­po­mi­na­ją­ce wizy­tę w urzę­dzie lub koło zain­te­re­so­wań, nie jest nie­unik­nio­nym rezul­ta­tem prze­mian spo­łecz­nych w cią­gu histo­rii. Jest raczej wyra­zem tego, że wie­le osób chcia­ło­by co praw­da dostą­pić zba­wie­nia, ale brak im goto­wo­ści do pój­ścia wąską ścież­ką za Chry­stu­sem. Rów­nież za cza­sów Jezu­sa przy­cho­dzi­ły do Nie­go oso­by o takim nasta­wie­niu, a On ostrze­gał ich:

Cze­mu to wzy­wa­cie Mnie: „Panie, Panie!”, a nie czy­ni­cie tego, co mówię? Poka­żę wam, do kogo podob­ny jest każ­dy, kto przy­cho­dzi do Mnie, słu­cha słów moich i wypeł­nia je. Podob­ny jest do czło­wie­ka, któ­ry budu­je dom: wko­pał się głę­bo­ko i fun­da­ment zało­żył na ska­le. Gdy przy­szła powódź, potok wez­bra­ny ude­rzył w ten dom, ale nie zdo­łał go naru­szyć, ponie­waż był dobrze zbu­do­wa­ny. Lecz ten, kto słu­cha, a nie wypeł­nia, podob­ny jest do czło­wie­ka, któ­ry zbu­do­wał dom na zie­mi bez fun­da­men­tu. [Gdy] potok ude­rzył w nie­go, od razu runął, a upa­dek jego był wiel­ki». (Łuka­sza 6,46–49)

2. „Zosta­wi­li wszyst­ko i poszli za Nim” — czas razem z Jezusem

Zanim Jezus roz­po­czął swo­ją publicz­ną dzia­łal­ność, Jan zaczął chrzcić i wzy­wać do poku­ty, żeby przy­go­to­wać swo­ich roda­ków na przyj­ście Mesja­sza. Oso­ba Jana Chrzci­cie­la przy­cią­ga­ła uwa­gę wie­lu Żydów, zwłasz­cza tych, któ­rzy mie­li wiel­ką nadzie­ję, że Bóg wkrót­ce ześle obie­ca­ne­go Zba­wi­cie­la. Wśród nich zna­leź­li się rów­nież ci, któ­rzy póź­niej nale­że­li do naj­bliż­sze­go oto­cze­nia Jezusa.

Od momen­tu chrztu Jezu­sa, Jan Chrzci­ciel zaczął gło­sić wprost, że to wła­śnie Jezus jest tym Słu­gą Bożym, któ­ry odku­pi Izra­ela. Tym, któ­rzy do nie­go przy­cho­dzi­li, wska­zy­wał na Jezu­sa i tak śro­dek cięż­ko­ści ruchu mesjań­skie­go prze­niósł się z Jana Chrzci­cie­la na Jezusa.

Spo­śród wie­lu ludzi, któ­rzy przy­cho­dzi­li słu­chać Jezu­sa i któ­rzy Mu od cza­su do cza­su towa­rzy­szy­li, wybrał On dwu­na­stu męż­czyzn, któ­rzy odtąd sta­le byli przy Nim (Łuka­sza 6:12–16). Im, apo­sto­łom, wyja­śniał wie­le rze­czy dokład­niej na osob­no­ści. Im dał się poznać naj­głę­biej, ich nauczał i przy­go­to­wy­wał, aby póź­niej byli w sta­nie nieść głów­ną odpo­wie­dzial­ność za zało­że­nie pod­staw nowe­go ludu Boże­go – Kościoła.

Zapy­ta­ny pew­ne­go razu, jakie jest naj­waż­niej­sze przy­ka­za­nie, Jezus odpo­wie­dział następująco:

Pierw­sze jest: Słu­chaj, Izra­elu, Pan Bóg nasz, Pan jest jeden. Będziesz miło­wał Pana, Boga swe­go, całym swo­im ser­cem, całą swo­ją duszą, całym swo­im umy­słem i całą swo­ją mocą. Dru­gie jest to: Będziesz miło­wał swe­go bliź­nie­go jak sie­bie same­go. Nie ma inne­go przy­ka­za­nia więk­sze­go od tych. (Mar­ka 12,29–31)

A gdy w wie­czór przed śmier­cią Jezus nadał swo­im uczniom Nowe Przy­ka­za­nie, za wzór do naśla­do­wa­nia posta­wił swo­je wła­sne życie:

Przy­ka­za­nie nowe daję wam, aby­ście się wza­jem­nie miło­wa­li tak, jak Ja was umi­ło­wa­łem; żeby­ście i wy tak się miło­wa­li wza­jem­nie. Po tym wszy­scy pozna­ją, żeście ucznia­mi moimi, jeśli będzie­cie się wza­jem­nie miło­wa­li. (Jana 13,34–35)

W tym cza­sie ucznio­wie nie zda­wa­li sobie jesz­cze w peł­ni spra­wy z ogro­mu tej miło­ści, ponie­waż naj­więk­szy jej prze­jaw – dobro­wol­ne pod­da­nie się nie­spra­wie­dli­wej, okrut­nej śmier­ci na krzy­żu – jesz­cze się nie doko­nał. Jed­nak będąc z Nim dzień w dzień przez cały ten czas doświad­czy­li już wie­lu jej oznak:

• W nie­pew­no­ści i nie­sta­bil­no­ści wędrow­ne­go życia z Jezu­sem mogli nauczyć się od Nie­go bez­wa­run­ko­we­go, głę­bo­kie­go zaufa­nia do Boga. Jezus znał Ojca jako Tego, któ­ry jest miło­ścią i wie­dział, że On zapew­ni Mu wszyst­ko, cze­go potrzebuje.
• Będąc z Nim ucznio­wie mie­li też moż­li­wość doświad­czyć jego posta­wy trwa­nia w modli­twie i głę­bo­kiej wię­zi z Ojcem, z któ­rej czer­pał siłę do wszyst­kie­go, co czy­nił. Dzię­ki temu był w sta­nie oprzeć się wszel­kiej poku­sie szu­ka­nia uzna­nia i chwa­ły u ludzi. Jego jedy­nym wypeł­nie­niem i moty­wa­cją było cał­ko­wi­te odda­nie się Bogu (Jana 5:30.46). Na uczniach musia­ło to wywrzeć głę­bo­kie wra­że­nie, ponie­waż pro­si­li Go, aby nauczył ich jak się modlić (Łuka­sza 11:1).
• Jego peł­na współ­czu­cia i wol­na od uprze­dzeń miłość ku sła­bym, pogar­dza­nym i odrzu­co­nym; ku tym, któ­rzy uwi­kła­li się w grze­chy i któ­rym wska­zy­wał dro­gę wyj­ścia, rów­nież musia­ła zapaść im głę­bo­ko w pamięć (Łuka­sza 5:30–32).
• Nie­stru­dze­nie, każ­de­go dnia swo­jej dzia­łal­no­ści, prze­by­wał wśród ludzi, byli bowiem „jak owce nie­ma­ją­ce paste­rza”. Jego miłość „paster­ska” była tak sil­na, że nie zwa­żał nawet na wła­sne potrze­by, aby kar­mić głod­nych ducho­wo. Ewan­ge­lie poda­ją, że cza­sa­mi przy­cho­dzi­ły takie tłu­my, że nie było nawet cza­su na spo­ży­cie posił­ku (Mar­ka 6:31–34).
• Apo­sto­ło­wie doświad­czy­li rów­nież jego nie­za­chwia­nej sta­now­czo­ści, jaką oka­zy­wał w kon­fron­ta­cjach z zadu­fa­ny­mi w sobie fary­ze­usza­mi. Jezus miał świa­do­mość, że tyl­ko obna­ża­jąc ich hipo­kry­zję może uchro­nić ich przed wiecz­ną zagładą.
• Jezus uczył ich miło­wać nawet swo­ich wro­gów, to zna­czy, by na wro­gość nie odpo­wia­da­li nie­na­wi­ścią czy ura­zą, ale by zawsty­dza­li innych pokor­ną, peł­ną prze­ba­cze­nia posta­wą (Łuka­sza 6:27–35).
• W koń­cu ucznio­wie doświad­czy­li, jak bez­kom­pro­mi­so­wo Jezus bro­nił Praw­dy, któ­rą gło­sił. Był raczej gotów ponieść śmierć, niż odwo­łać cokol­wiek, co powie­dział, albo rato­wać się uciecz­ką zara­zem czy­niąc swo­je prze­sła­nie nie­wia­ry­god­nym. Wie­dział, że od tego zale­ży zba­wie­nie ludzi. Dobry pasterz odda­je życie za swo­je owce (Jana 10:11).
• W tym wszyst­kim byli świad­ka­mi Jego bez­in­te­re­sow­no­ści: że był gotów dawać i słu­żyć, nie ocze­ku­jąc od innych wdzięcz­no­ści ani cze­goś w zamian (Mate­usza 20:25–28).

3. „Cze­mu szu­ka­cie żywe­go mię­dzy umar­ły­mi?” — od Gol­go­ty do Pięćdziesiątnicy.

Cho­ciaż Jezus przy­go­to­wy­wał swo­ich uczniów na to, że będzie musiał umrzeć, ale tak­że, że zmar­twych­wsta­nie (Mate­usza 16:21), Jego śmierć była dla nich kata­stro­fą, któ­ra zda­wa­ła się pogrze­bać wszel­kie ich nadzie­je. Trze­cie­go dnia uka­zał im się jed­nak jako Ten, któ­ry powstał z mar­twych. Kolej­ne tygo­dnie spę­dzo­ne z Jezu­sem po Jego zmar­twych­wsta­niu były dla nich cza­sem inten­syw­nych prze­mian. Uczy­li się widzieć wie­le spraw z nowej per­spek­ty­wy. Teraz sta­ło się dla nich cał­kiem jasne, że Mesjasz nie przy­szedł usta­no­wić kró­le­stwa poko­ju na zie­mi i uni­ce­stwić wszyst­kich bez­boż­nych. Kró­le­stwo Boże mia­ło przy­no­sić dobre owo­ce, rosnąc pośród kąko­lu tego świa­ta. Ucznio­wie mie­li zanieść prze­sła­nie Jezu­sa aż na krań­ce zie­mi. Mie­li gło­sić wszę­dzie łaskę Boga, któ­ry z miło­ści do nas stał się czło­wie­kiem. W Jezu­sie sam Bóg przy­szedł na świat. Poświę­ciw­szy się dla nas, chciał pomóc nam nawró­cić się z bun­tu i obo­jęt­no­ści wobec kocha­ją­ce­go Stwór­cy i żyć w miło­ści do Boga i innych. To jest dro­ga Zba­wie­nia i cel, któ­re­mu ucznio­wie Jezu­sa się odtąd oddali.

W dniu Pięć­dzie­siąt­ni­cy otrzy­ma­li oni Ducha Świę­te­go. To sta­ło się decy­du­ją­cym impul­sem do tego, aby zacząć gło­sić Dobrą Nowi­nę. Duch Boży pomógł im prze­zwy­cię­żyć strach i dał im sło­wa, któ­re dzia­ła­ły w ser­cach słu­cha­czy. Wie­lu Żydów, któ­rzy byli w Jero­zo­li­mie w dniu Pięć­dzie­siąt­ni­cy, uwie­rzy­ło świa­dec­twu uczniów o zmar­twych­wsta­niu Jezu­sa i o tym, że to On jest posła­nym przez Boga Mesja­szem. Od tego zaczę­ła się wła­ści­wa histo­ria Kościoła.

4. „Co mamy czy­nić, Bra­cia?” — powsta­nie i życie wspólnoty.

Roz­dział dru­gi Dzie­jów Apo­stol­skich opi­su­ją wyda­rze­nia owe­go dnia Pięć­dzie­siąt­ni­cy. Poniż­szy frag­ment (wer­sy 36–47) zawie­ra zakoń­cze­nie mowy Pio­tra po zesła­niu Ducha Świę­te­go i reak­cję Żydów, któ­rzy uwierzyli:

Niech więc cały dom Izra­ela wie z nie­wzru­szo­ną pew­no­ścią, że tego Jezu­sa, któ­re­go wyście ukrzy­żo­wa­li, uczy­nił Bóg i Panem, i Mesja­szem». Gdy to usły­sze­li, prze­ję­li się do głę­bi ser­ca: «Cóż mamy czy­nić, bra­cia?» — zapy­ta­li Pio­tra i pozo­sta­łych Apo­sto­łów. «Nawróć­cie się — powie­dział do nich Piotr — i niech każ­dy z was ochrzci się w imię Jezu­sa Chry­stu­sa na odpusz­cze­nie grze­chów waszych, a weź­mie­cie w darze Ducha Świę­te­go. Bo dla was jest obiet­ni­ca i dla dzie­ci waszych, i dla wszyst­kich, któ­rzy są dale­ko, a któ­rych powo­ła Pan Bóg nasz». W wie­lu też innych sło­wach dawał świa­dec­two i napo­mi­nał: «Ratuj­cie się spo­śród tego prze­wrot­ne­go poko­le­nia!». Ci więc, któ­rzy przy­ję­li jego naukę, zosta­li ochrzcze­ni. I przy­łą­czy­ło się owe­go dnia oko­ło trzech tysię­cy dusz. Trwa­li oni w nauce Apo­sto­łów i we wspól­no­cie, w łama­niu chle­ba i w modli­twach. Bojaźń ogar­nia­ła każ­de­go, gdyż Apo­sto­ło­wie czy­ni­li wie­le zna­ków i cudów. Ci wszy­scy, co uwie­rzy­li, prze­by­wa­li razem i wszyst­ko mie­li wspól­ne. Sprze­da­wa­li mająt­ki i dobra i roz­dzie­la­li je każ­de­mu według potrze­by. Codzien­nie trwa­li jed­no­myśl­nie w świą­ty­ni, a łamiąc chleb po domach, przyj­mo­wa­li posi­łek z rado­ścią i pro­sto­tą ser­ca. Wiel­bi­li Boga, a cały lud odno­sił się do nich życz­li­wie. Pan zaś przy­mna­żał im codzien­nie tych, któ­rzy dostę­po­wa­li zba­wie­nia. (Dzie­je 2:36–47)

Tak samo jak Jezus (Mar­ka 1,14), Piotr roz­po­czął gło­sze­nie od wezwa­nia do nawró­ce­nia. Pod­jąć nowe życie jako dziec­ko Boże moż­na tyl­ko, jeśli się zerwie ze sta­rym, obar­czo­nym grze­cha­mi życiem. Kto chciał zbli­żyć się do Boga, musiał być goto­wy skon­fron­to­wać się ze swo­imi grze­cha­mi, któ­re oddzie­la­ły go od Boga, ale tak­że od bliźnich.

Nowi­na, któ­rą usły­sze­li­śmy od Nie­go i któ­rą wam gło­si­my, jest taka: Bóg jest świa­tło­ścią, a nie ma w Nim żad­nej ciem­no­ści. Jeże­li mówi­my, że mamy z Nim współ­uczest­nic­two, a cho­dzi­my w ciem­no­ści, kła­mie­my i nie postę­pu­je­my zgod­nie z praw­dą. Jeże­li zaś cho­dzi­my w świa­tło­ści, tak jak On sam trwa w świa­tło­ści, wte­dy mamy jed­ni z dru­gi­mi współ­uczest­nic­two, a krew Jezu­sa, Syna Jego, oczysz­cza nas z wszel­kie­go grze­chu. (1 Jana 1,5–7)

Czło­wiek może zbli­żyć się do świę­te­go Boga jedy­nie ze szcze­rym ser­cem. Jeśli ktoś odsła­nia przed Bogiem swo­je grze­chy, Bóg może je „zakryć” (Psalm 32:1.5), może mu prze­ba­czyć i uczy­nić go nowym czło­wie­kiem, któ­re­go pro­wa­dzi Duch Boży. A Duch Boży pro­wa­dzi czło­wie­ka przede wszyst­kim do miło­ści. Ucznio­wie Jezu­sa nauczy­li się od swo­je­go Mistrza, że miłość ozna­cza odda­nie całe­go życia. Ta świa­do­mość rów­nież kształ­to­wa­ła życie wie­rzą­cych we wcze­snym Koście­le. Miłość, któ­rą Bóg wle­wa w ser­ce każ­de­go ze swo­ich dzie­ci (Rzy­mian 5:5), przy­na­gla je, by nie żyć już dla same­go sie­bie. Paweł tak to wyraził:

Albo­wiem miłość Chry­stu­sa przy­na­gla nas, pomnych na to, że sko­ro Jeden umarł za wszyst­kich, to wszy­scy pomar­li. A wła­śnie za wszyst­kich umarł po to, aby ci, co żyją, już nie żyli dla sie­bie, lecz dla Tego, któ­ry za nich umarł i zmar­twych­wstał. (2 Koryn­tian 5:14–15)

Ponie­waż pierw­si chrze­ści­ja­nie, podob­nie jak Jezus, nie chcie­li już żyć dla sie­bie, byli goto­wi uwol­nić się od wszyst­kie­go, co prze­szka­dza­ło im poświę­cić się Bogu i zba­wie­niu innych; np. od przy­wią­za­nia do wła­sne­go domu czy pola, ale też do człon­ków rodzi­ny lub dotych­cza­so­wych pla­nów na życie… Jezus mówił, że z jed­nej stro­ny innej dro­gi nie ma (Łuka­sza 14:33), a z dru­giej, że jest w tym pew­na Boża obietnica:

Wte­dy Piotr zaczął mówić do Nie­go: «Oto my opu­ści­li­śmy wszyst­ko i poszli­śmy za Tobą». Jezus odpo­wie­dział: «Zapraw­dę, powia­dam wam: Nikt nie opusz­cza domu, bra­ci, sióstr, mat­ki, ojca, dzie­ci i pól z powo­du Mnie i z powo­du Ewan­ge­lii, żeby nie otrzy­mał sto­kroć wię­cej teraz, w tym cza­sie, domów, bra­ci, sióstr, matek, dzie­ci i pól, wśród prze­śla­do­wań, a życia wiecz­ne­go w cza­sie przy­szłym. (Mar­ka 10:28–30)

Dzię­ki goto­wo­ści zapar­cia się sie­bie (Łuka­sza 9:23) i porzu­ce­nia dotych­cza­so­we­go życia, sta­li się wol­ni dla spraw Kró­le­stwa Boże­go. Każ­de­go dnia spę­dza­li czas na tere­nie świą­ty­ni jero­zo­lim­skiej, gdzie mie­li spo­sob­ność do roz­mów z wie­lo­ma inny­mi Żyda­mi, któ­rym świad­czy­li /mówili o Jezu­sie Mesja­szu. Spo­ty­ka­li się też codzien­nie na wspól­no­cie w swo­ich domach. Na tych spo­tka­niach w mniej­szym krę­gu nikt nie pozo­sta­wał ano­ni­mo­wy. Nie było tam litur­gii ani pro­gra­mu, w któ­rych moż­na by uczest­ni­czyć „cał­ko­wi­cie nie­zo­bo­wią­zu­ją­co”. W tej wspól­no­cie bar­dzo prak­tycz­nie doświad­czy­li, że sta­li się dla sie­bie nawza­jem brać­mi i sio­stra­mi, rodzi­ca­mi i dzieć­mi, nawet jeśli wcze­śniej byli sobie zupeł­nie obcy, a nawet wro­dzy. Wspól­no­ta była otwar­ta na wszyst­kich: bied­nych i boga­tych, męż­czyzn i kobiet, Żydów i nie-Żydów, nie­wol­ni­ków i wol­nych, mło­dych i sta­rych. Życie Kościo­ła było opar­te na naucza­niu apo­sto­łów o Jezu­sie i Jego przy­ka­za­niach, o Bożej isto­cie i woli. Tak jak Jezus słu­żył ludziom, oni rów­nież słu­ży­li sobie nawza­jem, zachę­ca­jąc się, napo­mi­na­jąc, pocie­sza­jąc i kory­gu­jąc. Ponie­waż spę­dza­li ze sobą jak naj­wię­cej cza­su na ducho­wej spo­łecz­no­ści, zna­li się głę­bo­ko nawza­jem i wie­dzie­li, w czym brat lub sio­stra potrze­bu­ją pomo­cy. W rela­cjach, któ­re pozo­sta­ją powierz­chow­ne i prze­lot­ne, ponie­waż ktoś nie chce cał­kiem otwo­rzyć się przed dru­gą oso­bą, nie ma miej­sca na głę­bo­ką miłość. Ówcze­śni Chrze­ści­ja­nie dzie­li­li swe rado­ści i smut­ki, a tak­że wyzna­wa­li sobie nawza­jem sła­bo­ści i grze­chy (Jaku­ba 5:16;

Dzie­je 19:18) i poma­ga­li sobie nawza­jem wytrwać w wie­rze. Wszyst­ko to wypły­wa­ło z pra­gnie­nia, by poma­gać sobie nawza­jem żyć w świę­to­ści i bojaź­ni Bożej, aby wszy­scy mogli wspól­nie osią­gnąć cel wia­ry: wiecz­ną radość w Bożej obec­no­ści. Jak nie­zbęd­ne do zba­wie­nia są codzien­na bra­ter­ska zachę­ta i napo­mnie­nie, wyra­ża jasno List do Hebrajczyków:

Uwa­żaj­cie, bra­cia, aby nie było w kimś z was prze­wrot­ne­go ser­ca nie­wia­ry, któ­rej skut­kiem jest odstą­pie­nie od Boga żywe­go, lecz zachę­caj­cie się wza­jem­nie każ­de­go dnia, póki trwa to, co „dziś” się zwie, aby żaden z was nie uległ zatwar­dzia­ło­ści przez oszu­stwo grze­chu. Jeste­śmy bowiem uczest­ni­ka­mi Chry­stu­sa, jeśli pier­wot­ną nadzie­ję do koń­ca zacho­wa­my sil­ną. (Hebraj­czy­ków 3:12–14)

Poprzez swo­ją miłość, odda­nie i jed­ność pierw­si chrze­ści­ja­nie byli świa­tłem świa­ta, o któ­rym mówił Jezus (Mate­usza 5:14–16) i to świa­dec­two poru­sza­ło ludzi wokół nich. Jed­nak nikt nie śmiał się do nich dołą­czyć, jeśli sam rów­nież nie miał pra­gnie­nia pro­wa­dzić świę­te­go życia (Dzie­je 5:12–14).

Tak wła­śnie wspól­na wia­ra w Jezu­sa jako Zba­wi­cie­la i w praw­dzi­wość Jego słów złą­czy­ła pierw­szych chrze­ści­jan bar­dzo głę­bo­ką wię­zią. Jed­nak ta głę­bo­ka więź ule­ga­ła rów­nież zerwa­niu, jeśli ktoś stra­cił pra­gnie­nie, by bez­in­te­re­sow­nie miło­wać i wra­cał na dro­gę ego­izmu. Przy­kład Ana­nia­sza i Safi­ry (Dzie­je 5:1–11) poka­zu­je, jak fatal­ne skut­ki nie­sie za sobą, gdy chrze­ści­ja­nie tra­cą szcze­rość ser­ca. Tych dwo­je sprze­da­ło swo­je pole, ale ponie­waż nie wypły­wa­ło to ze szcze­rej chę­ci dawa­nia, okła­ma­li apo­sto­łów. Mogli prze­cież zatrzy­mać swo­ją wła­sność. Gdy­by bowiem mie­li ku temu uza­sad­nio­ne powo­dy, nie musie­li­by ukry­wać swo­jej decy­zji i wszyst­ko moż­na było­by omó­wić w otwar­to­ści i zaufaniu.

W Koście­le Bożym nie mogą być oso­by nie­szcze­re. Zaufa­nie, któ­re jest abso­lut­nie nie­zbęd­ne, by móc wspól­nie słu­żyć Bogu, zosta­je znisz­czo­ne, gdy ktoś prze­sta­je szcze­rze szu­kać Bożej woli. Ta smut­na sytu­acja sta­no­wi wstęp do kolej­ne­go aspek­tu wspól­ne­go życia pierw­szych chrze­ści­jan: wspól­no­ty dóbr.

5. „…I wszyst­ko mie­li wspól­ne” – Wspól­no­ta mienia

W cyto­wa­nym powy­żej frag­men­cie z Ewan­ge­lii Mar­ka 10,28–30 Jezus obie­cał uczniom tak­że domy i pola. Wypeł­nie­niem tej obiet­ni­cy była posta­wa pierw­szych chrze­ści­jan, któ­rzy nie uwa­ża­li już tego, co posia­da­li, za swo­ją pry­wat­ną wła­sność. Wszyst­ko uzna­li za wspól­ne i dla­te­go dzie­li­li się tym, co mie­li, z brać­mi i sio­stra­mi w wie­rze. Nikt im tego nie naka­zał, a to, w jaki spo­sób korzy­sta­li ze swo­ich dóbr mate­rial­nych, leża­ło w gestii wol­no­ści ich sumie­nia przed Bogiem. Rów­nież dla osób z zewnątrz wspól­no­ta dóbr była wyraź­nym świa­dec­twem zaufa­nia oraz głę­bo­kiej jed­no­ści i soli­dar­no­ści mię­dzy chrze­ści­ja­na­mi. Cze­goś takie­go nie znaj­dzie się w tym świe­cie. Ponie­waż sta­li się nowy­mi ludź­mi, nie czu­li się już przy­wią­za­ni do swo­jej ziem­skiej wła­sno­ści. Ich naj­cen­niej­szym skar­bem sta­ło się to, co nie­prze­mi­jal­ne, dla­te­go było dla nich czymś natu­ral­nym wyko­rzy­sty­wać dla Kró­le­stwa Boże­go tak­że to, co prze­mi­ja. Nie wrzu­ci­li wszyst­kie­go do jed­nej kasy, ale ten, kto posia­dał wię­cej, dawał to tym, któ­rzy byli w potrze­bie. Czy­ta­my o tym nie tyl­ko w Dzie­jach Apo­stol­skich 2, ale tak­że w roz­dzia­le 4:

Jeden duch i jed­no ser­ce oży­wia­ły wszyst­kich wie­rzą­cych. Żaden nie nazy­wał swo­im tego, co posia­dał, ale wszyst­ko mie­li wspól­ne. Apo­sto­ło­wie z wiel­ką mocą świad­czy­li o zmar­twych­wsta­niu Pana Jezu­sa, a wszy­scy oni mie­li wiel­ką łaskę. Nikt z nich nie cier­piał nie­do­stat­ku, bo wła­ści­cie­le pól albo domów sprze­da­wa­li je i przy­no­si­li pie­nią­dze [uzy­ska­ne] ze sprze­da­ży, i skła­da­li je u stóp Apo­sto­łów. Każ­de­mu też roz­dzie­la­no według potrze­by. Tak Józef, nazwa­ny przez Apo­sto­łów Bar­na­bas, to zna­czy „Syn Pocie­sze­nia”, lewi­ta rodem z Cypru, sprze­dał zie­mię, któ­rą posia­dał, a pie­nią­dze przy­niósł i zło­żył u stóp Apo­sto­łów. (Dzie­je 4:32–37)

W dzi­siej­szych tak zwa­nych kościo­łach, w któ­rych miłość bra­ter­ską taką, jak u pierw­szych chrze­ści­jan, redu­ku­je się do uczest­nic­twa w wyda­rze­niach lub rytu­ałach reli­gij­nych, brak też pra­gnie­nia dzie­le­nia się tym, co się posia­da. Nie może tego bra­ku skom­pen­so­wać conie­dziel­na kolek­ta ani dzie­się­ci­na powszech­nie prak­ty­ko­wa­na w kościo­łach pro­te­stanc­kich, któ­re nie mają uza­sad­nie­nia w Nowym Testa­men­cie. W ten spo­sób dzie­li się tyl­ko nie­wiel­ką czę­ścią tego, co uwa­ża się za swo­ją wła­sność. Teo­lo­dzy pró­bu­ją wyta­czać pozor­ne argu­men­ty, by uspra­wie­dli­wić dzi­siej­szy brak wspól­no­ty mie­nia w nomi­nal­nych kościo­łach. Łatwo znaj­du­ją one akcep­ta­cję wśród ich człon­ków, pra­gną­cych w jakiś spo­sób zaka­mu­flo­wać ego­izm rów­nież w odnie­sie­niu do swo­jej wła­sno­ści. Na przy­kład nie­któ­rzy twier­dzą, że ówcze­śni chrze­ści­ja­nie dzie­li­li się wszyst­kim, ponie­waż ocze­ki­wa­li, iż wkrót­ce nastą­pi koniec świa­ta i myśle­li, że sko­ro Jezus wkrót­ce powró­ci, rze­czy mate­rial­ne nie będą im już na dłu­go potrzeb­ne. Cza­sa­mi twier­dzi się rów­nież, że prze­sta­li pra­co­wać zarob­ko­wo, w wyni­ku cze­go Kościół jero­zo­lim­ski zubo­żał. Paweł miał póź­niej prze­pro­wa­dzać zbiór­ki pie­nię­dzy, aby uchro­nić wie­rzą­cych w Jero­zo­li­mie przed rze­ko­mo zawi­nio­nym przez nich nie­bez­pie­czeń­stwem śmier­ci głodowej.

Widzi­my takie „argu­men­ty” jako roz­myśl­ne zakwe­stio­no­wa­nie tej miło­ści, któ­rą Bóg wzbu­dził wśród pierw­szych chrze­ści­jan. Kto­kol­wiek tak twier­dzi, musi uświa­do­mić sobie, co przy­pi­su­je apo­sto­łom. Gło­sząc taki pogląd odma­wia się im pro­wa­dze­nia Ducha Boże­go i posą­dza o popro­wa­dze­nie Kościo­ła w śle­py zaułek. Pośred­nio kwe­stio­nu­je się tym samym rów­nież mądrość Jezu­sa, któ­ry wybrał wła­śnie tych ludzi, aby za ich pośred­nic­twem budo­wać swój Kościół. Nie bie­rze się też pod uwa­gę fak­tu, że sam Bóg potwier­dził ducho­wy auto­ry­tet apo­sto­łów, dając im moc czy­nie­nia cudów. Chcie­li­by­śmy przyj­rzeć się tej argumentacji:

Stwier­dze­nie, iż pierw­si chrze­ści­ja­nie mie­li­by ocze­ki­wać, że Jezus powró­ci jesz­cze za ich życia, nie znaj­du­je uza­sad­nie­nia w Biblii. Chry­stus pole­cił im zanieść Ewan­ge­lię aż po krań­ce zie­mi (Dzie­je 1:8). Z pew­no­ścią nie myśle­li na tyle nie­re­ali­stycz­nie, by sądzić, że speł­nią to pole­ce­nie w prze­cią­gu kil­ku lat. W Ewan­ge­lii Jana 21:18–19 czy­ta­my rów­nież, iż Jezus prze­po­wie­dział Pio­tro­wi, że gdy się zesta­rze­je, umrze śmier­cią męczeń­ską. Jest to wyraź­na wska­zów­ka, że Piotr nie doświad­czy powtór­ne­go przyj­ścia Jezu­sa za życia na zie­mi. Chrze­ści­ja­nie pra­gnę­li być zawsze przy­go­to­wa­ni na ponow­ne spo­tka­nie z Jezu­sem; żyli w ocze­ki­wa­niu na Jego powrót, kie­dy­kol­wiek miał­by nastą­pić. Jezus sam nauczał ich (i nas wszyst­kich), aby­śmy czu­wa­li, gdyż Syn Czło­wie­czy przyj­dzie „jak zło­dziej w nocy” (Łk 12,35–40).

Pola, któ­re sprze­da­wa­li pierw­si chrze­ści­ja­nie, zapew­ne nie były im już wię­cej potrzeb­ne, co mia­ło też kon­kret­ne tło histo­rycz­ne. Wśród poboż­nych Żydów ist­nia­ło mia­no­wi­cie ocze­ki­wa­nie, że Mesjasz, gdy przyj­dzie, wystą­pi w Jero­zo­li­mie. Dla­te­go przyj­mu­je się, że kupo­wa­li polet­ka pod grób w Jero­zo­li­mie i jej oko­li­cach.^[1] Mie­li nadzie­ję, że pod­czas zmar­twych­wsta­nia umar­łych w dniu osta­tecz­nym będą tam, gdzie poja­wi się Mesjasz. Kie­dy sta­li się chrze­ści­ja­na­mi i zro­zu­mie­li, że Zba­wi­ciel już przy­szedł, naj­praw­do­po­dob­niej sprze­da­li takie wła­śnie dział­ki, by pomóc potrze­bu­ją­cym. Nadal jed­nak miesz­ka­li w swo­ich wła­snych domach, w któ­rych gro­ma­dzi­li się, jak czy­ta­li­śmy we frag­men­cie z Dzie­jów Apo­stol­skich 2.

Może­my też wyjść z zało­że­nia, że chrze­ści­ja­nie w Jero­zo­li­mie nie myśle­li na temat pra­cy ina­czej niż Paweł, któ­ry w Liście do Tesa­lo­ni­czan sta­now­czo napo­mi­na takich chrze­ści­jan, któ­rzy żyli w nie­po­rząd­ny czy nie­od­po­wie­dzial­ny sposób:

Naka­zu­je­my wam, bra­cia, w imię Pana nasze­go Jezu­sa Chry­stu­sa, aby­ście stro­ni­li od każ­de­go bra­ta, któ­ry postę­pu­je wbrew porząd­ko­wi, a nie według tra­dy­cji, któ­rą prze­ję­li­ście od nas. Sami bowiem wie­cie, jak nale­ży nas naśla­do­wać, bo nie wzbu­dza­li­śmy wśród was nie­po­ko­ju ani u niko­go nie jedli­śmy za dar­mo chle­ba, ale pra­co­wa­li­śmy w tru­dzie i zmę­cze­niu, we dnie i w nocy, aby dla niko­go z was nie być cię­ża­rem. Nie jako­by­śmy nie mie­li do tego pra­wa, lecz po to, aby dać wam samych sie­bie za przy­kład do naśla­do­wa­nia. Albo­wiem gdy byli­śmy u was, naka­zy­wa­li­śmy wam tak: Kto nie chce pra­co­wać, niech też nie je! Sły­szy­my bowiem, że nie­któ­rzy wśród was postę­pu­ją wbrew porząd­ko­wi: wca­le nie pra­cu­ją, lecz zaj­mu­ją się rze­cza­mi nie­po­trzeb­ny­mi. Tym prze­to naka­zu­je­my i napo­mi­na­my ich w Panu Jezu­sie Chry­stu­sie, aby pra­cu­jąc ze spo­ko­jem, wła­sny chleb jedli. (2 Tesa­lo­ni­czan 3:6–12)

Chrze­ści­jań­ska wspól­no­ta dóbr nie ozna­cza oczy­wi­ście zda­nia się na owo­ce pra­cy innych. Każ­dy powi­nien utrzy­my­wać się z wła­snej pra­cy i żyć skrom­nie, aby móc rów­nież wspie­rać tych, któ­rzy są w potrzebie.

Zbiór­ka pie­nię­dzy dla Kościo­łów w Pale­sty­nie, o któ­rej mówi Nowy Testa­ment, (np. w Rzy­mian 15:25–27) nie dowo­dzi, że wspól­no­ta mie­nia zawio­dła. Wręcz prze­ciw­nie, jest to przy­kład bło­go­sła­wień­stwa wspól­no­ty dóbr na więk­szą ska­lę. Powo­dem pierw­szej zbiór­ki, o któ­rej czy­ta­my w Nowym Testa­men­cie, była klę­ska gło­do­wa na tere­nach Cesar­stwa Rzym­skie­go opi­sa­na w Dzie­jach Apo­stol­skich 11:

W tym cza­sie wła­śnie przy­by­li z Jero­zo­li­my do Antio­chii pro­ro­cy. Jeden z nich imie­niem Aga­bos prze­po­wie­dział z natchnie­nia Ducha, że na całej zie­mi nasta­nie wiel­ki głód. Nastał on za Klau­diu­sza. Ucznio­wie posta­no­wi­li więc, że każ­dy według moż­no­ści pośpie­szy z pomo­cą bra­ciom, miesz­ka­ją­cym w Judei. Tak też zro­bi­li, wysy­ła­jąc [jał­muż­nę]^[2] star­szym przez Bar­na­bę i Szaw­ła. (Dzie­je 11:27–30)

Głód z pew­no­ścią dotknął róż­nych obsza­rów Impe­rium Rzym­skie­go w nie­jed­na­ko­wym stop­niu. Pale­sty­na gene­ral­nie nale­ża­ła do jego uboż­szych pro­win­cji. Do tego Żydzi musie­li też uisz­czać wię­cej podat­ków i ceł: dzie­się­ci­nę dla kapła­nów i służ­by świą­tyn­nej, poda­tek świą­tyn­ny na reno­wa­cję świą­ty­ni, poda­tek pogłów­ny dla cesa­rza i cła dla pobor­ców podat­ko­wych. W tej sytu­acji chrze­ści­ja­nie z tere­nów w lep­szej sytu­acji mate­rial­nej nie waha­li się pomóc bra­ciom z bied­nej Pale­sty­ny. Tę natu­ral­ną chęć dzie­le­nia się i poma­ga­nia sobie nawza­jem widać też we wspól­no­tach, któ­re wspie­ra­ły Kościo­ły z Judei w okre­sie trze­ciej podró­ży misyj­nej Paw­ła. W 2 Liście do Koryn­tian Paweł w ten spo­sób pisze o wspól­no­tach z Macedonii:

Według moż­li­wo­ści, a nawet — zaświad­czam to — ponad swe moż­li­wo­ści oka­za­ły goto­wość, nale­ga­jąc na nas bar­dzo i pro­sząc o łaskę współ­dzia­ła­nia w posłu­dze na rzecz świę­tych. (2 Koryn­tian 8:3–4)

Kon­ty­nu­ując, zachę­ca tak­że Koryntian:

Nie mówię tego, aby wam wyda­wać roz­ka­zy, lecz aby wska­zu­jąc na gor­li­wość innych, wypró­bo­wać waszą miłość. Zna­cie prze­cież łaskę Pana nasze­go Jezu­sa Chry­stu­sa, któ­ry będąc boga­ty, dla was stał się ubo­gim, aby was ubó­stwem swo­im ubo­ga­cić. Tak więc udzie­lam wam rady, a to przy­nie­sie poży­tek wam, któ­rzy zaczę­li­ście już ubie­głe­go roku nie tyl­ko chcieć, lecz i dzia­łać. Dopro­wadź­cie teraz to dzie­ło do koń­ca, aby czyn­ne podzie­le­nie się tym, co macie, potwier­dza­ło waszą chęt­ną goto­wość. A goto­wość uzna­je się nie według tego, cze­go się nie ma, lecz według tego, co się ma. Nie o to bowiem idzie, żeby innym spra­wiać ulgę, a sobie utra­pie­nie, lecz żeby była rów­ność. Teraz więc niech wasz dosta­tek przyj­dzie z pomo­cą ich potrze­bom, aby ich bogac­two było wam pomo­cą w waszych nie­do­stat­kach i aby nasta­ła rów­ność według tego, co jest napi­sa­ne: Nie miał za wie­le ten, kto miał dużo. Nie miał za mało ten, kto miał nie­wie­le. (2 Koryn­tian 8:8–15)

Oczy­wi­ście zbiór­ka pie­nię­dzy nie mia­ła niko­go nad­mier­nie obcią­żyć, lecz dzię­ki wspól­no­cie mie­nia każ­dy miał mieć tyle, ile potrze­bu­je na życie. Paweł uza­sad­nia tę goto­wość do dzie­le­nia się wła­sno­ścią nie ocze­ki­wa­niem na rychły powrót Jezu­sa, ale posta­wą, któ­rą Jezus miał: że stał się „ubo­gi”, aby inni mogli stać się „boga­ci”. Apo­stoł widzi wspól­no­tę mie­nia jako dowód praw­dzi­wej miło­ści bra­ter­skiej. Chrze­ści­ja­nie mają bowiem kochać nie sło­wa­mi, ale czy­nem i prawdą:

Po tym pozna­li­śmy miłość, że On oddał za nas życie swo­je. My tak­że win­ni­śmy oddać życie za bra­ci. Jeśli­by ktoś posia­dał majęt­ność tego świa­ta i widział, że brat jego cier­pi nie­do­sta­tek, a zamknął przed nim swe ser­ce, jak może trwać w nim miłość Boga? Dzie­ci, nie miłuj­my sło­wem i języ­kiem, ale czy­nem i praw­dą! (1 Jana 3:16–18)

Kolej­ną zachę­tę do wspól­no­ty mie­nia znaj­du­je­my w Liście do Hebrajczyków:

Nie zapo­mi­naj­cie o dobro­czyn­no­ści i wza­jem­nej wię­zi^[3], gdyż cie­szy się Bóg taki­mi ofia­ra­mi. (Hebraj­czy­ków 13:16)

Rów­nież tutaj widzi­my, że uza­sad­nie­niem pomo­cy mate­rial­nej dla bra­ta w potrze­bie nie jest ocze­ki­wa­nie na bli­ski powrót Jezu­sa czy koniec świa­ta, lecz że są to ofia­ry, któ­re podo­ba­ją się Bogu.

5.1 Odno­śnie do pyta­nia o dziesięcinę

Pokrót­ce chcie­li­by­śmy zająć się tak­że kwe­stią dzie­się­ci­ny: Jak już wspo­mnie­li­śmy, prak­ty­ka ta roz­po­wszech­ni­ła się w nie­któ­rych kościo­łach pro­te­stanc­kich i praw­do­po­dob­nie wie­le osób uwa­ża ją za prak­ty­kę ści­śle biblij­ną. Oczy­wi­ście Biblia mówi o dzie­się­ci­nie, ale nie wśród chrze­ści­jan. W Sta­rym Testa­men­cie dzie­się­ci­na mia­ła mię­dzy inny­mi na celu umoż­li­wie­nie służ­by kapła­nom i lewi­tom oraz sfi­nan­so­wa­nie ofiar w świą­ty­ni (Nehe­mia­sza 10:37–38). Ponad­to, zgod­nie z Powtó­rzo­ne­go Pra­wa 14:28–29, co 3 lata dzie­się­ci­na była prze­zna­cza­na dla ubo­gich z ludu. Ale nigdzie w Nowym Testa­men­cie nie ma wska­zów­ki, że chrze­ści­ja­nie prak­ty­ko­wa­li­by coś podob­ne­go mię­dzy sobą. Prze­ciw­nie, dowia­du­je­my się stam­tąd, że wszyst­ko mie­li wspól­ne. Zga­dza się to rów­nież z opi­sem z Dzie­jów Apo­stol­skich 4,32: „Jeden duch i jed­no ser­ce oży­wia­ły wszyst­kich wie­rzą­cych”. Tak głę­bo­kie zaufa­nie, o jakie czę­sto trud­no nawet w rodzi­nach, nie koń­czy się, gdy cho­dzi o pie­nią­dze. Chrze­ści­ja­nie mogli sobie tak ufać, ponie­waż bar­dzo dobrze zna­li się nawza­jem. Wie­dzie­li, że ich bra­cia w wie­rze szcze­rze szu­ka­ją Bożej woli i dla­te­go powie­rza­li sobie nawza­jem swo­je pie­nią­dze i cokol­wiek posia­da­li na zgod­ny z nią użytek.

6. Zna­cze­nie nauki i jedności

Pierw­si chrze­ści­ja­nie wyra­ża­li swą miłość do Boga i praw­dy tak­że poprzez tro­skę o prze­strze­ga­nie przy­ka­zań Jezu­sa i wier­ny prze­kaz Jego nauki. Wyni­ka­ło to ze świa­do­mo­ści, że tyl­ko jed­na dro­ga pro­wa­dzi do życia: ta, któ­rej uczył Jezus i któ­rą też sam szedł (Jana 14:6). Nie cho­dzi­ło o teo­re­tycz­ną akcep­ta­cję poszcze­gól­nych „twier­dzeń dok­try­nal­nych”, ale o posłu­szeń­stwo sło­wom Jezu­sa w kon­kret­nych życio­wych sytu­acjach. Dla­te­go zale­ża­ło im bar­dzo na tym, by głę­bo­ko zro­zu­mieć to, co usły­sze­li od Jezu­sa i apostołów:

Trwa­li oni w nauce Apo­sto­łów i we wspól­no­cie, w łama­niu chle­ba i w modli­twach. (Dzie­je 2:42)

Swo­je codzien­ne spo­tka­nia chrze­ści­ja­nie wyko­rzy­sty­wa­li na pozna­wa­nie i wspól­ne roz­wa­ża­nie Sło­wa Boże­go. Dzię­ki temu Bóg pro­wa­dził ich do jed­no­ści w rozu­mie­niu, jaka jest wła­ści­wa nauka o Bogu i Jego woli. Przy tym było dla nich waż­ne, aby każ­dy mógł podzie­lić się swo­imi prze­my­śle­nia­mi i pyta­nia­mi (1 Koryn­tian 14:26).

Modli­twa Jezu­sa w wie­czór przed Jego ukrzy­żo­wa­niem wyra­ża, jak bar­dzo zale­ża­ło Mu na tym, by Jego ucznio­wie wspól­nie roz­po­zna­li praw­dę i trwa­li w głę­bo­kiej jed­no­ści. Jezus uza­leż­nił nawet swą wła­sną wia­ry­god­ność od tego, czy wszy­scy chrze­ści­ja­nie rze­czy­wi­ście będą trwa­li w jedności:

Uświęć ich w praw­dzie. Sło­wo Two­je jest praw­dą. […] Nie tyl­ko za nimi pro­szę, ale i za tymi, któ­rzy dzię­ki ich sło­wu będą wie­rzyć we Mnie; aby wszy­scy sta­no­wi­li jed­no, jak Ty, Ojcze, we Mnie, a Ja w Tobie, aby i oni sta­no­wi­li w Nas jed­no, aby świat uwie­rzył, żeś Ty Mnie posłał. I tak­że chwa­łę, któ­rą Mi dałeś, prze­ka­za­łem im, aby sta­no­wi­li jed­no, tak jak My jed­no sta­no­wi­my. Ja w nich, a Ty we Mnie! Oby się tak zespo­li­li w jed­no, aby świat poznał, żeś Ty Mnie posłał i żeś Ty ich umi­ło­wał tak, jak Mnie umi­ło­wa­łeś. (Jana 17:17.20–23)

Już w cza­sach pierw­szych chrze­ści­jan poja­wi­li się ludzie, któ­rzy wypa­cza­li Boże Sło­wo, kie­ru­jąc się bar­dziej wła­sny­mi poglą­da­mi, ponie­waż nie byli goto­wi się Mu z ser­ca pod­po­rząd­ko­wać. Nowy Testa­ment ostrze­ga przed nimi:

Umi­ło­wa­ni, nie dowie­rzaj­cie każ­de­mu ducho­wi, ale badaj­cie duchy, czy są z Boga, gdyż wie­lu fał­szy­wych pro­ro­ków poja­wi­ło się na świe­cie. (1 Jana 4:1)

Dzię­ki wspól­ne­mu sta­ra­niu o jed­ność w nauce chrze­ści­ja­nie byli w sta­nie roz­po­znać fał­szy­we nauki. Ze wzglę­du na dzia­łal­ność fał­szy­wych nauczy­cie­li List Judy zwra­ca się z wezwa­niem do wie­rzą­cych, żeby ze wszyst­kich sił zabie­ga­li o zacho­wa­nie wła­ści­wej wiary:

Umi­ło­wa­ni, wkła­da­jąc całe sta­ra­nie w pisa­nie wam o wspól­nym naszym zba­wie­niu, uwa­żam za potrzeb­ne napi­sać do was, aby zachę­cić do wal­ki o wia­rę raz tyl­ko prze­ka­za­ną świę­tym. (Judy 3)

Chrze­ści­ja­nie zde­cy­do­wa­nie odgra­ni­cza­li się od osób sze­rzą­cych fał­szy­we nauki.

Uwa­żaj­cie na sie­bie, aby­ście nie utra­ci­li tego, coście zdo­by­li pra­cą, lecz żeby­ście otrzy­ma­li peł­ną zapła­tę. Każ­dy, kto wybie­ga zbyt­nio naprzód, a nie trwa w nauce [Chry­stu­sa], ten nie ma Boga. Kto trwa w nauce [Chry­stu­sa], ten ma i Ojca, i Syna. Jeśli ktoś przy­cho­dzi do was i tej nauki nie przy­no­si, nie przyj­muj­cie go do domu i nie pozdra­wiaj­cie go, albo­wiem kto go pozdra­wia, sta­je się współ­uczest­ni­kiem jego złych czy­nów. (2 Jana 8–11)

Kościół jest powo­ła­ny do tego, by być „fila­rem i pod­po­rą praw­dy” (1 Tymo­te­usza 3:15). To powo­ła­nie moż­na speł­nić tyl­ko, jeśli nauka Jezu­sa sta­no­wi pod­sta­wę wia­ry, życia, gło­sze­nia i jed­no­ści we wspólnocie.

Wte­dy Jezus pod­szedł do nich i prze­mó­wił tymi sło­wa­mi: «Dana Mi jest wszel­ka wła­dza w nie­bie i na zie­mi. Idź­cie więc i nauczaj­cie wszyst­kie naro­dy, udzie­la­jąc im chrztu w imię Ojca i Syna, i Ducha Świę­te­go. Uczcie je zacho­wy­wać wszyst­ko, co wam przy­ka­za­łem. A oto Ja jestem z wami przez wszyst­kie dni, aż do skoń­cze­nia świa­ta». (Mate­usza 28:18–20)

7. Owce mię­dzy wilkami

Począt­ko­wo chrze­ści­ja­nie w Jero­zo­li­mie cie­szy­li się sza­cun­kiem wśród Żydów. Wkrót­ce jed­nak roz­po­czę­ły się prze­śla­do­wa­nia, tak jak im to Jezus przepowiedział:

Oto Ja was posy­łam jak owce mię­dzy wil­ki. Bądź­cie więc roz­trop­ni jak węże, a nie­ska­zi­tel­ni jak gołę­bie! Miej­cie się na bacz­no­ści przed ludź­mi! Będą was wyda­wać sądom i w swych syna­go­gach będą was biczo­wać. Nawet przed namiest­ni­ków i kró­lów będą was wodzić z mego powo­du, na świa­dec­two im i poga­nom. Kie­dy was wyda­dzą, nie mar­tw­cie się o to, jak ani co macie mówić. W owej bowiem godzi­nie będzie wam pod­da­ne, co macie mówić, gdyż nie wy będzie­cie mówi­li, lecz Duch Ojca wasze­go będzie mówił przez was. Brat wyda bra­ta na śmierć i ojciec syna; dzie­ci powsta­ną prze­ciw rodzi­com i o śmierć ich przy­pra­wią. Będzie­cie w nie­na­wi­ści u wszyst­kich z powo­du mego imie­nia. Lecz kto wytrwa do koń­ca, ten będzie zba­wio­ny. (Mate­usza 10:16–22)

Od same­go począt­ku żydow­scy przy­wód­cy reli­gij­ni sta­ra­li się zapo­biec roz­prze­strze­nia­niu się tej nowej, jak ją nazy­wa­li, „sek­ty”^[4] (Dzie­je 24:5.14). Nie chcie­li sły­szeć praw­dy o swo­im życiu, ponie­waż oba­wia­li się utra­cić swo­je wpły­wy i powa­ża­nie, jakim się cie­szy­li. (Jezus mówił na ten temat w Jana 8,37–47.) Zabro­ni­li więc apo­sto­łom prze­ma­wiać publicz­nie, wychło­sta­li ich i uwię­zi­li (Dzie­je 5,17–23.40–41). Jed­nak ucznio­wie „nie prze­sta­wa­li też co dzień nauczać w świą­ty­ni i po domach i gło­sić Dobrą Nowi­nę o Jezu­sie Chry­stu­sie” (Dzie­je 5,42). Kie­dy Szcze­pan wypo­mniał człon­kom Wyso­kiej Rady ich odpo­wie­dzial­ność za mor­der­stwo na spra­wie­dli­wym Słu­dze Bożym i chciał uświa­do­mić im, jak bar­dzo sprze­ci­wia­ją się Bogu, został przez nich uka­mie­no­wa­ny i jako pierw­szy chrze­ści­ja­nin, śla­dem swo­je­go Pana, poniósł śmierć męczeń­ską (Dzie­je 7). Rów­nież o Paw­le wia­do­mo z Nowe­go Testa­men­tu, że musiał zno­sić prze­śla­do­wa­nia z powo­du swo­jej dzia­łal­no­ści misyj­nej, czę­sto ze stro­ny Żydów, lecz cza­sem rów­nież i pogan (2 Koryn­tian 11,22–27).

Chrze­ści­ja­nie nie szli na kom­pro­mis z duchem cza­su (Rzy­mian 12:1–2; 1 Pio­tra 4:1–5). Jako domow­ni­cy domu Boże­go (Efe­zjan 2:19) byli odda­ni praw­dzie ewan­ge­lii i wier­nie przy niej trwa­li, nawet w obli­czu sprze­ci­wu ze stro­ny tych, któ­rzy nie chcie­li przy­jąć wezwa­nia do nawró­ce­nia. Swym przy­kła­dem chcie­li poka­zać, jak Bóg pra­gnie, by wyglą­da­ło życie każ­de­go czło­wie­ka. Paweł zachę­cał ich, aby byli świa­tłem jak gwiaz­dy na noc­nym nie­bie pośród wypa­czo­ne­go i prze­wrot­ne­go poko­le­nia (Fili­pian 2:14–16). W ten spo­sób pierw­si chrze­ści­ja­nie postrze­ga­li świat^[5] wokół nich, wie­dząc, że przy­jaźń ze świa­tem ozna­cza wro­gość wobec Boga (Jaku­ba 4:4). Ich war­to­ści i postę­po­wa­nie były zupeł­nie róż­ne od war­to­ści i postę­po­wa­nia ludzi wokół nich, żyją­cych w samo­wo­li, kie­ru­ją­cych się wła­sny­mi pra­gnie­nia­mi. Dla tych, któ­rzy nie roz­po­zna­li w życiu pierw­szych chrze­ści­jan Boże­go dzia­ła­nia, sta­wa­ło się ono oskar­że­niem, co pro­wa­dzi­ło ich do odrzu­ce­nia Ewan­ge­lii i tych, któ­rzy ją gło­si­li, nawet z uży­ciem prze­mo­cy (2 Koryn­tian 4:7–11).

Jesz­cze w II i III wie­ku ci, któ­rzy przyj­mo­wa­li wia­rę w Jezu­sa, tra­fia­li poza nawias spo­łe­czeń­stwa. Odgra­ni­cza­li się od świa­to­wych roz­ry­wek, w któ­rych więk­szość ludzi szu­ka­ła wypeł­nie­nia. Nie uczest­ni­czy­li w wido­wi­skach, świę­tach publicz­nych, igrzy­skach spor­to­wych czy rytu­ałach reli­gij­nych, ale zamiast tego nawo­ły­wa­li ludzi do nawró­ce­nia z grzesz­ne­go życia. W ten spo­sób zaskar­bi­li sobie wro­gość oto­cze­nia. Roz­po­wia­da­no o nich mro­żą­ce krew w żyłach histo­rie, a w okre­sach prze­śla­do­wań pań­stwo­wych za publicz­ne wyzna­nie wia­ry w Jezu­sa ocze­ki­wał wyrok śmier­ci bez koniecz­no­ści udo­wod­nie­nia jakie­go­kol­wiek prze­stęp­stwa. W przy­go­to­wa­niu jest krót­ki wybór frag­men­tów z pism wcze­sno­chrze­ści­jań­skich, przy­bli­ża­ją­cy posta­wę i wia­rę pierw­szych chrze­ści­jan oraz wyzwa­nia, przed któ­ry­mi stali.

8. Co to dla nas oznacza?

Spo­sób życia pierw­szych chrze­ści­jan nie był sche­ma­tem czy sty­lem życia, któ­ry sami sobie obra­li. To, jak żyli, wyni­ka­ło z głę­bo­kie­go doświad­cze­nia Bożej łaski i prze­ba­cze­nia. Swe codzien­ne życie, swój wol­ny czas, dary i zdol­no­ści, rado­ści i cier­pie­nia, pie­nią­dze i to, co posia­da­li; wszyst­ko, z cze­go skła­da się życie, dzie­li­li ze sobą i odda­li sobie nawza­jem z wdzięcz­no­ści za zba­wie­nie. Wszel­ki­mi spo­so­ba­mi chcie­li poma­gać sobie nawza­jem trwać wier­nie przy Bogu. W taki spo­sób naśla­do­wa­li Jezu­sa jako Jego ucznio­wie w Jego poświę­ce­niu, jak wyra­ził to rów­nież apo­stoł Jan:

Po tym pozna­li­śmy miłość, że On oddał za nas życie swo­je. My tak­że win­ni­śmy oddać życie za bra­ci. (1 Jana 3:16)

Bra­ter­ska miłość chrze­ści­jan do sie­bie nawza­jem była wyra­zem ich miło­ści do Boga. Jan ujął to w pro­ste i jasne słowa:

My miłu­je­my [Boga], ponie­waż Bóg sam pierw­szy nas umi­ło­wał. Jeśli­by ktoś mówił: «Miłu­ję Boga», a bra­ta swe­go nie­na­wi­dził^[6], jest kłam­cą, albo­wiem kto nie miłu­je bra­ta swe­go, któ­re­go widzi, nie może miło­wać Boga, któ­re­go nie widzi. Takie zaś mamy od Nie­go przy­ka­za­nie, aby ten, kto miłu­je Boga, miło­wał też i bra­ta swe­go. (1 Jana 4:19–21)

Te sło­wa doty­czą rów­nież dzi­siaj każ­de­go, kto chce naśla­do­wać Jezu­sa, czy­li być chrze­ści­ja­ni­nem. Myśląc, że bycie chrze­ści­ja­ni­nem to rela­cja „ja i Bóg”, któ­rej towa­rzy­szy mniej lub bar­dziej regu­lar­ne uczęsz­cza­nie na spo­tka­nia czy nabo­żeń­stwa, głę­bo­ko oszu­ku­je­my samych sie­bie. Oblu­bie­ni­cą Chry­stu­sa jest Kościół, a nie poje­dyn­czy chrze­ści­ja­nin. (Efe­zjan 5:25–27). Biblia okre­śla Kościół rów­nież jako Cia­ło Chry­stu­sa, a Jezus jest jego Gło­wą, z któ­rą muszą być powią­za­ne wszyst­kie człon­ki i któ­ra kie­ru­je nimi w ich wspól­nej służ­bie Bogu (Efe­zjan 4:15–16). Wię­cej o tym, jaki w zamie­rze­niu Jezu­sa miał być Kościół, możesz zna­leźć w innych arty­ku­łach na tej stro­nie w kate­go­rii „Kościół: tak jak pierw­si chrze­ści­ja­nie?”.

Poprzez nasze życie jako wspól­no­ta chce­my dawać świa­dec­two tego, jak bar­dzo moc Boża może prze­mie­nić ludzi oraz zachę­cić innych, aby nie byli małej wia­ry i nie wąt­pi­li, że moż­na jesz­cze tak żyć w dzi­siej­szych cza­sach. Doświad­cza­my, że kry­je ono w sobie wie­le bło­go­sła­wieństw, ale też, że jest ono nie­zbęd­ne do tego, by uczyć się postaw, któ­re podo­ba­ją się Bogu: poko­ry i bez­in­te­re­sow­no­ści, zapar­cia się sie­bie i goto­wo­ści do poświę­ce­nia, łagod­no­ści i cier­pli­wo­ści, by sza­no­wać innych bar­dziej niż sie­bie, wyrzec się wła­snych korzy­ści i sta­rać się o to, co naj­lep­sze dla innych. Życie jako Wspól­no­ta nie tyl­ko pozwa­la nam doświad­czać, jak Jezus nas do tego wszyst­kie­go uzdal­nia, ale tak­że dużo głę­biej zro­zu­mieć Jego odda­nie i miłość do nas, co napeł­nia nas uwiel­bie­niem i wdzięcznością.

Poprzez nasze wspól­ne życie pra­gnie­my zaświad­czyć o prze­mie­nia­ją­cej mocy Bożej i zachę­cić, by nie tra­cić wia­ry i nie wąt­pić, że w dzi­siej­szych cza­sach jesz­cze da się tak żyć. Doświad­cza­my, że moż­na naśla­do­wać Jezu­sa tak, jak to widzi­my na przy­kła­dzie pier­wot­ne­go Kościo­ła. Zapra­sza­my Cie­bie, by Go naśla­do­wać wspól­nie z nami. Widzi­my, jak wie­le bło­go­sła­wieństw kry­je w sobie takie życie, ale też jak bar­dzo jest ono potrzeb­ne do wzro­stu w rze­czy­wi­stych cno­tach chrze­ści­jań­skich: w poko­rze i bez­in­te­re­sow­no­ści, w zapie­ra­niu się sie­bie i goto­wo­ści do poświę­ce­nia, w łagod­no­ści i cier­pli­wo­ści, w sza­no­wa­niu innych bar­dziej niż sie­bie, wyrze­cze­niu się wła­snych korzy­ści i sta­ra­niu o to, co naj­lep­sze dla innych. Nie tyl­ko doświad­cza­my, że Jezus nas do tego uzdal­nia, ale tak­że pozwa­la nam to dużo głę­biej zro­zu­mieć Jego wła­sne odda­nie i miłość do nas, co napeł­nia nas uwiel­bie­niem i wdzięcznością.

Umi­ło­wa­ni, miłuj­my się wza­jem­nie, ponie­waż miłość jest z Boga, a każ­dy, kto miłu­je, naro­dził się z Boga i zna Boga. Kto nie miłu­je, nie zna Boga, bo Bóg jest miło­ścią. W tym obja­wi­ła się miłość Boga ku nam, że zesłał Syna swe­go Jed­no­ro­dzo­ne­go na świat, aby­śmy życie mie­li dzię­ki Nie­mu. W tym prze­ja­wia się miłość, że nie my umi­ło­wa­li­śmy Boga, ale że On sam nas umi­ło­wał i posłał Syna swo­je­go jako ofia­rę prze­bła­gal­ną za nasze grze­chy. Umi­ło­wa­ni, jeśli Bóg tak nas umi­ło­wał, to i my win­ni­śmy się wza­jem­nie miło­wać. Nikt nigdy Boga nie oglą­dał. Jeże­li miłu­je­my się wza­jem­nie, Bóg trwa w nas i miłość ku Nie­mu jest w nas dosko­na­ła. (1 Jana 4:7–12)