List do Rzy­mian 7

Albo­wiem nie czy­nię dobre­go, któ­re chcę, tyl­ko złe, któ­re­go nie chcę, to czy­nię. (List do Rzy­mian 7,19)

Sze­ro­ko roz­po­wszech­nio­ny jest pogląd, że apo­stoł Paweł napi­sał roz­dział siód­my Listu do Rzy­mian z per­spek­ty­wy wła­snych doświad­czeń, a ogól­niej opi­sał w nim życie chrze­ści­jań­skie. Jeśli istot­nie by tak było, ozna­cza­ło­by to, że chrze­ści­ja­nin nie jest w sta­nie czy­nić dobra i jest zaprze­da­ny grze­cho­wi. W tym opra­co­wa­niu chce­my wska­zać, że takie wnio­ski wycią­gnąć moż­na jedy­nie pomi­ja­jąc rela­cje Paw­ła o sobie samym, kon­tekst Listu do Rzy­mian i osta­tecz­nie myśl prze­wod­nią całe­go Nowe­go Testamentu.

1. Jak Nowy Testa­ment przed­sta­wia życie chrześcijanina?

Albo­wiem grzech nad wami pano­wać nie będzie, bo nie jeste­ście pod zako­nem, lecz pod łaską. (Rzy­mian 6:14)^[1]

„Lecz Bogu niech będą dzię­ki, że wy, któ­rzy byli­ście słu­ga­mi grze­chu, (…) uwol­nie­ni od grze­chu, sta­li­ście się słu­ga­mi spra­wie­dli­wo­ści.” (Rz 6,17–18)

Gdy ktoś sta­je się chrze­ści­ja­ni­nem, zmie­nia całą swą posta­wę i spo­sób myśle­nia, swo­je pra­gnie­nia i postępowanie.

„Wzy­wam was tedy, bra­cia, przez miło­sier­dzie Boże, aby­ście skła­da­li cia­ła swo­je jako ofia­rę żywą, świę­tą, miłą Bogu, bo taka win­na być ducho­wa służ­ba wasza. A nie upo­dab­niaj­cie się do tego świa­ta, ale się prze­mień­cie przez odno­wie­nie umy­słu swe­go, aby­ście umie­li roz­róż­nić, co jest wolą Bożą, co jest dobre, miłe i dosko­na­łe.” (Rz 12,1–2)

Biblia mówi o nowym stwo­rze­niu – ten, kto sta­je się chrze­ści­ja­ni­nem, sta­je się nowym człowiekiem.

„Tak więc, jeśli ktoś jest w Chry­stu­sie, nowym jest stwo­rze­niem; sta­re prze­mi­nę­ło, oto wszyst­ko sta­ło się nowe.” (2 Kor 5,17)

Nie cie­szą go już grzesz­ne, świa­to­we rze­czy, a kie­ru­je się odtąd pra­gnie­niem, by całym swym życiem przy­spa­rzać Bogu chwa­ły i być Mu z całe­go ser­ca posłusz­nym. Dopó­ki żyli­śmy w świe­cie, byli­śmy nie­wol­ni­ka­mi grze­chu. Jezus uwol­nił nas spod wła­dzy grze­chu i dzię­ki temu uzdol­nił nas do peł­nie­nia woli Bożej.

„Tak więc, bra­cia, jeste­śmy dłuż­ni­ka­mi nie cia­ła, aby żyć według cia­ła. Jeśli bowiem według cia­ła żyje­cie, umrze­cie; ale jeśli Duchem spra­wy cia­ła umar­twia­cie, żyć będzie­cie. Bo ci, któ­rych Duch Boży pro­wa­dzi, są dzieć­mi Boży­mi.” (Rz 8,12–14)

Powyż­sze frag­men­ty uka­zu­ją, że roz­pacz­li­we zma­ga­nia opi­sa­ne w Liście do Rzy­mian 7 nie mogą sta­no­wić opi­su prze­żyć chrze­ści­ja­ni­na. Może to una­ocz­nić nastę­pu­ją­ce zestawienie:

Bar­dzo pomoc­ne jest też prze­czy­tać roz­dział 7 Listu do Rzy­mian w kon­tek­ście roz­dzia­łów 6 i 8.

2. Jak Paweł Apo­stoł opi­su­je swo­je wła­sne życie?

W Liście do Rzy­mian 7 czytaliśmy:

„Wiem tedy, że nie miesz­ka we mnie, to jest w cie­le moim, dobro; mam bowiem zawsze dobrą wolę, ale wyko­na­nia tego, co dobre, brak; albo­wiem nie czy­nię dobre­go, któ­re chcę, tyl­ko złe, któ­re­go nie chcę, to czy­nię.” (Rz 7,18–19)

Jeśli Paweł pisał­by tutaj o sobie samym, nale­ża­ło­by wycią­gnąć wnio­sek, że był on nie­zdol­ny do czy­nie­nia dobra. Jest to nie do pogo­dze­nia ze wszyst­ki­mi frag­men­ta­mi, w któ­rych Paweł wypo­wia­da się o swo­im życiu jako chrze­ści­ja­nin. Z pew­no­ścią nie był on bez­grzesz­ny, z jego wła­snych wypo­wie­dzi wyni­ka jed­nak, że żył w zwy­cię­stwie nad grze­chem pro­wa­dząc świę­te życie.

Jed­no z takich świa­dectw zawie­ra 1 List do Tesaloniczan:

„Wy jeste­ście świad­ka­mi i Bóg, jak świą­to­bli­we i spra­wie­dli­we i nie­na­gan­ne było postę­po­wa­nie nasze mię­dzy wami, wie­rzą­cy­mi.” (1 Tes 2,10)

Na innym miej­scu Paweł pisze:

„Wresz­cie, bra­cia, myśl­cie tyl­ko o tym, co praw­dzi­we, co poczci­we, co spra­wie­dli­we, co czy­ste, co miłe, co chwa­leb­ne, co jest cno­tą i god­ne pochwa­ły. Czyń­cie to, cze­go się nauczy­li­ście i co prze­ję­li­ście, co sły­sze­li­ście, i co widzie­li­ście u mnie; a Bóg poko­ju będzie z wami.” (Flp 4,8–9)

Zachę­ca on więc chrze­ści­jan, by wcie­la­li w czyn wszyst­kie te cno­ty, któ­rych przy­kła­dem było dla nich jego wła­sne życie. Jeśli pój­dą za jego przy­kła­dem, Bóg poko­ju będzie z nimi. Napi­sał on też:

„Bądź­cie naśla­dow­ca­mi moimi, jak i ja jestem naśla­dow­cą Chry­stu­sa.” (1 Kor 11,1)

List do Rzy­mian 7,9 tak­że świad­czy o tym, że ten roz­dział nie jest auto­bio­gra­fią apo­sto­ła Paw­ła: „I ja żyłem nie­gdyś bez zako­nu”. Paweł uro­dził się Żydem i od dziec­ka był kształ­co­ny w Pra­wie Moj­że­szo­wym, stąd nie mógł­by twier­dzić, że przez pewien czas żył bez prawa.

W Liście do Fili­pian pisze on o sobie:

„(…) obrze­za­ny dnia ósme­go, z rodu izra­el­skie­go, z poko­le­nia Benia­mi­no­we­go, Hebraj­czyk z Hebraj­czy­ków, co do zako­nu fary­ze­usz.” (Flp 3,5)

3. Jeże­li Paweł nie mówi tu o sobie lub o życiu chrze­ści­ja­ni­na, to cze­go doty­czy Rzy­mian 7?

W tym roz­dzia­le Paweł chciał wyja­śnić, jak nale­ży widzieć Pra­wo Moj­że­szo­we z per­spek­ty­wy chrze­ści­ja­ni­na – oso­by, któ­ra w Jezu­sie doświad­czy­ła zba­wie­nia. Jego celem było uka­zać wiel­ką róż­ni­cę mię­dzy życiem pod pra­wem (jako Żyd) a życiem w łasce (jako chrześcijanin).

Paweł wyra­ził w nich, że chrze­ści­ja­nie pocho­dze­nia żydow­skie­go nie są już zwią­za­ni Pra­wem Moj­że­szo­wym i że słu­żą Bogu w nowej rze­czy­wi­sto­ści Ducha, a nie w sta­rej – lite­ry zako­nu. Kon­ty­nu­uje on tę myśl w roz­dzia­le 8, w któ­rym wiel­bi Boga za wol­ność od grze­chu, któ­rą chce wie­rzą­cym poda­ro­wać Jezus (8,1–2). W wer­sie 5 Paweł przy­po­mi­na chrze­ści­ja­nom spo­śród Żydów, jakie było ich wcze­śniej­sze doświad­cze­nie życia pod pra­wem („Albo­wiem gdy byli­śmy w cie­le, grzesz­ne namięt­no­ści roz­bu­dzo­ne przez zakon były czyn­ne w człon­kach naszych, aby rodzić owo­ce śmier­ci.”). To doświad­cze­nie nale­ży do prze­szło­ści, ponie­waż w wer­sie 6 pisze on: „lecz teraz zosta­li­śmy uwol­nie­ni od zako­nu, gdy umar­li­śmy temu, przez co byli­śmy opa­no­wa­ni (…)”.

Tutaj Paweł wyja­śnia, dla­cze­go Bóg nadał Żydom Pra­wo Moj­że­szo­we. Pra­wo jasno wska­zu­je, co jest grze­chem. Pra­wo nie rodzi grze­chu, lecz ujaw­nia jego praw­dzi­wy cha­rak­ter. Gdy przy­szło przy­ka­za­nie, sta­ło się jasne, czym grzech jest w rze­czy­wi­sto­ści: wro­go­ścią wobec Boże­go prawa.

W tych wer­sach Paweł wyja­śnia, że pra­wo co praw­da poka­zu­je czło­wie­ko­wi, co ma czy­nić, ale nie jest w sta­nie uwol­nić czło­wie­ka ze znie­wo­le­nia grze­chem. Tego, co napi­sał on w wer­sie 19: „albo­wiem nie czy­nię dobre­go, któ­re chcę, tyl­ko złe, któ­re­go nie chcę, to czy­nię”, nie moż­na w abso­lut­ny spo­sób odnieść do cza­su Sta­re­go Testa­men­tu, ponie­waż rów­nież w tam­tym cza­sie wie­rzą­cy doświad­cza­li Bożej pomo­cy w wal­ce prze­ciw­ko grze­cho­wi. Zna­my przy­kła­dy Abra­ha­ma czy Hio­ba, któ­rzy żyli wia­rą i roz­po­zna­li w Bogu swe­go zba­wi­cie­la, przez co Bóg nazwał ich sprawiedliwymi:

Bóg powie­dział o Hio­bie: „Mąż to nie­na­gan­ny i pra­wy, bogo­boj­ny i stro­nią­cy od złe­go” (Hiob 1,8), Hiob zaś wyznał: „Lecz ja wiem, że Odku­pi­ciel mój żyje” (Hiob 19,25).

Nowy Testa­ment nie­raz poda­je Abra­ha­ma jako przy­kład wia­ry. List do Rzy­mian rozdz. 4, np. wers 3 mówi: „Uwie­rzył Abra­ham Bogu i poczy­ta­ne mu to zosta­ło za spra­wie­dli­wość”, a List do Gala­tów 3,6nn, np. wers 9 „Tak więc ci, któ­rzy są ludź­mi wia­ry, dostę­pu­ją bło­go­sła­wień­stwa z wie­rzą­cym Abra­ha­mem”.

Rów­nież Psal­my 19 i 119 sta­no­wią świa­dec­two tego, że sta­ro­te­sta­men­to­wi wie­rzą­cy doświad­cza­li Bożej bli­sko­ści i łaski:

„Niech znaj­dą upodo­ba­nie sło­wa ust moich i myśli ser­ca mego u cie­bie, Panie, Opo­ko moja i odku­pi­cie­lu mój!” (Ps 19,15)

„Pokój peł­ny mają ci, któ­rzy kocha­ją twój zakon, na niczym się nie potkną.” (Ps 119,165)

Nawet o poga­nach żyją­cych w posza­no­wa­niu swe­go sumie­nia nie moż­na powie­dzieć, że nie są w sta­nie czy­nić tego, co dobre. Paweł w roz­dzia­le 2 tego same­go Listu do Rzy­mian pisze o nich: „(…) chwa­ła i cześć, i pokój każ­de­mu, któ­ry czy­ni dobrze, naj­pierw Żydo­wi, a potem i Gre­ko­wi. (…) Sko­ro bowiem poga­nie, któ­rzy nie mają zako­nu, z natu­ry czy­nią to, co zakon naka­zu­je, są sami dla sie­bie zako­nem, cho­ciaż zako­nu nie mają; dowo­dzą też oni, że treść zako­nu jest zapi­sa­na w ich ser­cach; wszak świad­czy o tym sumie­nie ich oraz myśli, któ­re nawza­jem się oskar­ża­ją lub też bio­rą w obro­nę.” (Rz 2,10.14–15)

Paweł przed swym nawró­ce­niem rów­nież żył według swe­go sumie­nia, jak to o sobie powie­dział w Dzie­jach Apo­stol­skich 23,1b „ja aż do dnia dzi­siej­sze­go żyłem przed Bogiem z cał­ko­wi­cie czy­stym sumie­niem” oraz w 2 Liście do Tymo­te­usza 1,3a „Dzię­ku­ję Bogu, któ­re­mu z czy­stym sumie­niem słu­żę, tak jak przod­ko­wie moi”^[2]. Te fak­ty dowo­dzą, że w Liście do Rzy­mian 7 nie było jego zamia­rem opi­sać swą oso­bi­stą histo­rię i że ten roz­dział nie odzwier­cie­dla jego sta­nu ducho­we­go z cza­su zanim spo­tkał Chrystusa.

Prze­ciw­ko temu moż­na by wysu­nąć argu­ment, że Paweł sfor­mu­ło­wał Rzy­mian 7 w pierw­szej oso­bie licz­by poje­dyn­czej („ja”). Cze­mu więc Paweł wyra­ził się tak, jak­by mówił o sobie samym?

Śro­dek lite­rac­ki, któ­ry Paweł zde­cy­do­wał się tu użyć, pozwa­la­jąc hipo­te­tycz­ne­mu czło­wie­ko­wi opo­wie­dzieć swą histo­rię, może wydać się czymś oso­bli­wym. Jed­nak dzię­ki nie­mu treść, któ­rą Paweł chciał prze­ka­zać, sta­je się o wie­le bar­dziej nama­cal­na, niż to umoż­li­wia­ją abs­trak­cyj­ne sfor­mu­ło­wa­nia. Paweł opi­su­je w tym roz­dzia­le odczu­cia ludzi:

• sprzed cza­sów Moj­że­sza, jesz­cze bez zna­jo­mo­ści pra­wa (wers 9)
• po przyj­ściu Moj­że­sza, pod pra­wem (wer­sy 9b do 24 i wers 25b)
• po przyj­ściu Jezu­sa, już nie pod pra­wem, lecz pod pro­wa­dze­niem Ducha (7,25a oraz rozdz. 8).

Paweł zde­cy­do­wał się na uży­cie tego środ­ka lite­rac­kie­go, aby uwy­pu­klić, jak dotkli­wie ludzie żyją­cy pod pra­wem potrze­bu­ją zba­wie­nia. Jego zamia­rem nie było opi­sać jakąś kon­kret­ną oso­bę, lecz spoj­rzeć okiem chrze­ści­ja­ni­na na życie pod pra­wem i uka­zu­jąc war­tość zba­wie­nia dać wyraz wdzięcz­no­ści za nie.

Paweł potę­gu­je aż do wer­su 24 powa­gę i dra­ma­tyzm sytu­acji. Słu­żą temu takie wypo­wie­dzi jak „nie czy­nię dobre­go, któ­re chcę, tyl­ko złe, któ­re­go nie chcę, to czy­nię” albo „Wiem tedy, że nie miesz­ka we mnie (…) dobro”. Jak już wcze­śniej krót­ko wyja­śni­li­śmy, porów­na­nie z inny­mi frag­men­ta­mi Pisma, cho­ciaż­by z same­go Listu do Rzy­mian, uwi­dacz­nia, że jego celem nie jest wyra­zić, że czło­wiek nie jest zdol­ny uczy­nić nic dobre­go. Jest to raczej wyraz posta­wy czło­wie­ka, któ­ry roz­po­zna­je swą grzesz­ność przed Bogiem i ze skru­chą, zde­spe­ro­wa­ny szu­ka roz­wią­za­nia („Nędz­ny ja czło­wiek! Któż mnie wyba­wi z tego cia­ła śmier­ci?”).

Wers 25a daje już roz­po­znać roz­wia­za­nie – mia­no­wi­cie zba­wie­nie w Jezu­sie. W wer­sie 25b Paweł stresz­cza raz jesz­cze całość, aby następ­nie od 8,1 opi­sać triumf zwy­cię­stwa Jezu­sa i wyni­ka­ją­ce z nie­go uwol­nie­nie od grze­chu i śmierci.

4. Pod­su­mo­wa­nie

Pomi­mo iż Nowy Testa­ment czę­sto i jed­no­znacz­nie wyra­ża, że życie chrze­ści­ja­ni­na jest nace­cho­wa­ne świę­to­ścią, wciąż napo­ty­ka­my oso­by, któ­re w Liście do Rzy­mian 7 pra­gną widzieć opis wewnętrz­nych zma­gań chrze­ści­ja­ni­na, nie uświa­da­mia­jąc sobie jed­nak, że tym samym iden­ty­fi­ku­ją się z oso­bą nie­zba­wio­ną, któ­ra nie doświad­cza mocy Bożej.

Ten roz­dział Listu do Rzy­mian opi­su­je posta­wę czło­wie­ka, któ­ry pra­gnął czy­nić dobro, ale doświad­czał w tym swo­jej nie­mo­cy. Jest on dale­ki od uspra­wie­dli­wia­nia swo­ich grze­chów, jego nie­zdol­ność do wcie­le­nia dobra w czyn spra­wia mu ból. Lecz wła­śnie w celu uspra­wie­dli­wie­nia swo­ich grze­chów czę­sto i chęt­nie się­ga się w reli­gij­nym świe­cie po Rzy­mian 7: „Paweł prze­cież też napi­sał o sobie…”

Inter­pre­ta­cja mówią­ca, że cho­dzi tu o chrze­ści­ja­ni­na, sta­no­wi cał­ko­wi­tą dewa­lu­ację zba­wie­nia. Jak moż­na mówić o zba­wie­niu, jeśli czło­wiek zba­wio­ny miał­by być nie­zdol­ny do dobra i żyć doświad­cza­jąc nędzy znie­wo­le­nia przez grzech?!

Nowy Testa­ment mówi wyraźnie:

„Według Ducha postę­puj­cie, a nie będzie­cie pobła­ża­li żądzy cie­le­snej.” (Gal 5,16)

„Mówił więc Jezus do Żydów, któ­rzy uwie­rzy­li w Nie­go: Jeże­li wytrwa­cie w sło­wie moim, praw­dzi­wie ucznia­mi moimi będzie­cie i pozna­cie praw­dę, a praw­da was wyswo­bo­dzi. Odpo­wie­dzie­li mu: Jeste­śmy potom­stwem Abra­ha­ma i nigdy nie byli­śmy u niko­go w nie­wo­li. Jak­że możesz mówić: Wyswo­bo­dze­ni będzie­cie? Jezus im odpo­wie­dział: Zapraw­dę, zapraw­dę, powia­dam wam, każ­dy, kto grze­szy, jest nie­wol­ni­kiem grze­chu. A nie­wol­nik nie pozo­sta­je w domu na zawsze, lecz syn pozo­sta­je na zawsze. Jeśli więc Syn was wyswo­bo­dzi, praw­dzi­wie wol­ny­mi będzie­cie..” (J 8,31–36)